T.B.M.M.’ne Karşı Çıkan Ayaklanmalar
Ayaklanmaların Nedenleri
İç Ayaklanmaların Çıkmasında Etkili Olan Unsurlar :
- Mondros Ateşkes Antlaşması uyarınca Osmanlı ordularının terhis edilmiş olması
- İstanbul Hükümeti ve işgal kuvvetlerinin Anadolu halkını Milli Mücadele’ye karşı sürekli kışkırtması
- Savaştan bıkan halkın, askere çağrılma emrine baş kaldırması
- Kuva-yı Milliye birliklerinin halka kötü davranması
Ayaklanmaların Ortaya Çıkışı
Bizzat İstanbul Hükümeti Tarafından Çıkartılan İsyanlar
TBMM’nin açılmasından sonra Anadolu’daki “Milli Mücadele” yi bastırmak için İstanbul’da bulunan hükümetin destek verdiği bir takım isyanlar ortaya çıkmıştı.
Ahmet Anzavur İsyanı
Eski bir subay olan Anzavur Ahmet, 2 Kasım 1919’da Manyas, Susurluk, Gönen ve Ulubat dolaylarında ayaklandı. Amacı, ulusal direnişi bastırmak ve Çanakkale Boğazı’nın ulusal güçlerin eline geçmesini engellemekti. Ahmet Anzavur ve onun kurduğu “Kuva-yı Muhammediye” birlikleri Çerkez Ethem’in “Kuva-yı Seyyare” birliklerine yenildi ve isyan 16 Nisan 1920 tarihinde bastırıldı.
Kuva-yı İnzibatiye İsyanı
Amacı ; Geyve dolaylarında bulunan Ali Fuat Paşa (Cebesoy)’nın Kuva-yı Milliye Birliklerini ortadan kaldırmak ve İstanbul Boğazı’nın güvenliğini sağlamaktı. 18 Nisan – 25 Haziran 1920 tarihleri arasında süren bu isyan Ali Fuat Paşa tarafından bastırıldı.
İstanbul Hükümeti ile İşgalcilerin Birlikte Çıkarttığı İsyanlar
TBMM’nin açılmasıyla birlikte, Mondros Mütarekesi ile Türk ordularının terhis edilmesinden cesaret alan bazı gruplar, İstanbul hükümeti ve işgalci güçlerden destek alarak Anadolu’nun çeşitli kesimlerinde isyan başlatmıştı.
Yozgat İsyanı
Bu bölgenin ileri gelenleri TBMM’nin açılmasından sonra ayaklandılar. Bu ayaklanma Boğazlayan, Şarkışla, Yıldızeli, Tokat, Zile ve Çorum’a kadar yayıldı. Çerkez Ethem ve Kuva-yı Milli’ye birlikleri 5 Eylül 1920’de başlayan bu isyanı Ekim sonuna doğru bastırmışlardır.
Afyonkarahisar İsyanı
Yunan ajanlarının kışkırtması ile Çopur Musa adında biri isyanı başlattı. Kuva-yı Milliye birlikleri tarafından bastırıldı.
Konya İsyanı
Konya’nın Bozkır ilçesinde çıkan ilk isyanı Kuva-yı Milliye bastırdı. Daha sonra Delibaş Mehmet adında birinin etrafında toplanan halk 2 Ekim 1920’de tekrar ayaklandı. Bu isyan yeni kurulmaya başlayan düzenli ordu tarafından bastırıldı.
Milli Aşiret İsyanı
Urfa’nın Fransızlar’dan kurtarılmasında yararları görülen bu aşiret daha sonra Fransızlar’ın kışkırtmsı sonucunda 8 Haziran 1920’de ayaklandı. Ancak Milli Kuvvetler tarafından bastırıldı.
Bolu-Düzce-Hendek ve Adapazarı isyanı
Boğazları elinde tutmak isteyen İngilizler bu bölgede cahil halkı “din ve halifelik elden gidiyor” diyerek 13 Nisan 1920’de ayaklandırdı. Bu isyanı Ali Fuat Paşa ve Refet Paşa’nın emrindeki Kuva-yı Milliye birlikleri bastırdı.
Azınlıklar Tarafından Çıkartılan İsyanlar
Mondros Mütarekesi ile Anadolu’da yer yer Türk orduları terhis edilmişti. Ortaya çıkan otorite boşluğundan cesaret alan Ermeni ve Rum azınlıklar, işgal kuvvetlerinin de desteği ile isyan etmişti.
Ermeni İntikam Alayları İsyanı
10 Temmuz 1920’de Ermeni İntikam Alayları, Fransızlardan aldıkları destek ile Adana ve dolaylarında ayaklandılar.
Pontus İsyanı
Ege bölgesinden uzak oldukları için doğrudan doğruya Yunan desteğini alamayan Doğu Karadeniz Rumları kendi milli devletlerini kurmak için Trabzon ve dolaylarında Aralık 1920’de ayaklandılar. Bu isyan 1923 yılı başlarında bastırıldı.
Kuva-yı Milliye Taraftarlarınca Çıkartılan İsyanlar
TBMM’nin kurulması ile birlikte, düzenli orduya geçilmişti. Fakat bu durum Anadolu’da bir takım eski “Kuva-yı Milliyecileri” rahatsız etmiş, lider konumundaki kişiler düzenli orduya karşı ayaklanma başlatmışlardı.
Demirci Mehmet Efe İsyanı
Aralık 1920’de düzenli orduya karşı çıkan bu ayaklanma Refet Bey (Bele) tarafından bastırıldı.
Çerkez Ethem İsyanı
Çerkez Ethem, emrindeki Birinci Kuva-yı Seyyare (gezici kuvvet) ile oldukça güçlenmiş ve Ankara’yı ele geçirip Kurtuluş Savaşı’nın lideri olmak istemişti. Çerkez Ethem bu amacına ulaşmak için elindeki kuvvetlerin düzenli orduya dönüştürülüp, Mustafa Kemal’e bağlanmasına karşı çıkyordu. 27 Aralık 1920’de Yunanlılarla anlaşarak düzenli orduya saldırdı. Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey (İnönü) bu isyanı bastırdı.
